Gia Lai: Âm vang cồng chiêng nữ

Gia Lai: Âm Vang Cồng Chiêng Nữ


Sự thành lập và hoạt động và sinh hoạt hiệu suất cao của những câu lạc bộ cồng chiêng nữ trên địa phận tỉnh Gia Lai đã mang lại sức sống mới cho khuôn viên văn hóa truyền thống cồng chiêng để di tích vĩnh cửu cùng dòng chảy thời hạn.

 



Nhiều Câu lạc bộ cồng chiêng nữ


Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ làng Leng (xã Tơ Tung, huyện Kbang) thành lập và hoạt động vào tháng 7/2014 với 60 thành viên. Trong thời điểm qua, Câu lạc bộ tạo tuyệt hảo bởi lối chơi chiêng mạnh mẽ và uy lực nhưng cũng không kém phần uyển chuyển, uyển chuyển. Sự xuất hiện của Câu lạc bộ đã đem lại bất thần lớn cho hết thảy người xem, dần xua đi ý niệm từ lâu đã in đậm trong tâm trí đồng bào Bahnar ở đây, rằng đánh cồng chiêng là việc của đàn ông, cần sự khỏe mạnh, mạnh mẽ và uy lực.


Kể về những ngày đầu xây dựng, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đinh Thị Khóp nhắc nhớ: “Theo tập tục của người Bahnar, phụ nữ không được đánh cồng chiêng. Nhưng với tình yêu và trách nhiệm với văn hóa dân tộc mình, chúng tôi đã cùng nhau nỗ lực mang lại sức sống mới cho không gian văn hóa cồng chiêng, góp phần phát huy di sản văn hóa của dân tộc. Khi già làng cho phép phụ nữ đánh chiêng, chúng tôi vô cùng phấn khởi và háo hức. Lúc bấy giờ, phụ nữ trong làng chỉ có bà Đinh Thị Byer biết chút ít về kỹ thuật biểu diễn cồng chiêng”.


Từng ngày, sau thời hạn lao động, các chị tập trung chuyên sâu về nhà rông miệt mài rèn luyện. Sau gần 1 tháng, dưới sự phía dẫn, chỉ bảo tận tình của bà Byer và một trong những nghệ nhân, các chị đã học hỏi và dần thuần thục kỹ năng biểu diễn cồng chiêng. “Câu lạc bộ hiện có 30 thành viên biết đánh cồng, 10 thành viên biết đánh chiêng. Bởi chiêng đánh theo giai điệu giống như những nốt nhạc. Cồng chỉ phụ họa, âm điệu đơn giản nên dễ học, ai cũng đánh được. Giờ thì dù cầm chiếc chiêng cái to nhất trong dàn cồng chiêng, nặng gần chục ký, đôi chân chị em vẫn không hề lạc nhịp, chênh chao”-chị Khóp vui mừng share.


Gia Lai Am Vang Cong Chieng Nu


Ngày hội làng. Ảnh: Nguyễn Linh Vinh Quốc


Đến giờ, bà Byer vẫn được thành viên Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ làng Leng nói đến với niềm tin yêu, quý trọng bởi là người tiên phong tấu lên những giai điệu trầm bổng, âm vang núi rừng và tạo động lực giúp lớp người trẻ tìm tòi, học hỏi. Từ nhỏ, bà Byer đã mê mệt âm thanh cồng chiêng. Thấy người già dạy cồng chiêng cho trai làng, bà đã lén học theo và mơ ước sau này lớn lên cũng khá được cầm chiêng biểu diễn. “Và rồi, ước mơ của tôi cũng thành hiện thực. Thời điểm thành lập đội chiêng nữ, tôi đã ngày đêm nỗ lực truyền dạy cho chị em. Giờ đây, đội chiêng nữ không những trình diễn cồng chiêng thuần thục mà còn được mời biểu diễn phục vụ khách tham quan tại Làng kháng chiến Stơr; các sự kiện giao lưu văn hóa, văn nghệ do xã, huyện tổ chức. Đội chiêng cũng vinh dự được tham gia trình diễn tại Festival Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên năm 2018. Điều này khiến lòng tôi vui rất nhiều”-bà Byer tâm sự.


Sức mê hoặc của đội chiêng nữ trước tiên ở Đông Trường Sơn đã rộng phủ khắp vùng. Tại huyện Kông Chro, theo thống kê, từ thời điểm năm 2016 đến nay, Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) 14 xã, thị trấn đã xây dựng 23 câu lạc bộ cồng chiêng nữ với cùng 1.121 thành viên. Trong số đó, vượt trội nhất là Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ tổ dân phố Plei Pyang (thị trấn Kông Chro) được xây dựng năm 2019 với 43 thành viên. Những đôi tay phụ nữ trước nay vẫn thường khôn khéo dệt vải, ủ rượu… nay bỗng trở thành khỏe mạnh theo nhịp cồng chiêng. Chị Đinh Thị Chrưc-thành viên ít tuổi nhất trong đội-chia sẻ: “Trước khi tham gia đội chiêng, tôi chỉ biết múa xoang. Để làm quen với cồng chiêng, tôi dành thời gian luyện tập liên tục trong 2 tuần, từ bài chiêng có giai điệu dễ đến bài khó. Nhờ chăm chỉ luyện tập mà tôi đã đánh thành thạo các bài chiêng như: mừng nhà rông mới, mừng lúa mới, mừng đám cưới và tiếng trống mừng hội Tơmh Cam…”.


1634841426 798 Gia Lai Am Vang Cong Chieng Nu


Các thành viên Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ tổ dân phố Plei Pyang (thị trấn Kông Chro) tích cực tập luyện. Ảnh: Ngọc Minh


Theo chị Đinh Thị Dớt-Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ tổ dân phố Plei Pyang, đánh cồng chiêng rất khó, nhất là khái niệm phụ nữ chân yếu tay mềm. Những nhịp chiêng khi được đánh lên phải hòa cùng nhau, nếu không sẽ bị lạc nhịp. Ấy vậy mà qua nhiều tháng ngày hăng say tập luyện, từng tiếng cồng, tiếng chiêng hòa vào nhau tạo thành những giai điệu mượt mà, uyển chuyển, say đắm lòng người. “Cuối tháng 7/2020, UBND huyện Kông Chro tổ chức Liên hoan không gian văn hóa cồng chiêng. Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ tổ dân phố Plei Pyang đại diện cho Hội LHPN thị trấn Kông Chro tham gia tranh tài và giành giải nhất. Đây là một tín hiệu vui và cũng là động lực để chúng tôi tiếp tục nỗ lực gìn giữ và phát huy”-chị Dớt tự hào share.


Sức sống mới cho khuôn viên di tích


Khi ngôi làng Ia Gri (xã Chư Đang Ya, huyện Chư Păh) còn ẩn khuất sau màn sương dày đặc, đội cồng chiêng nữ của làng đã xuất hiện tại chân nhà rông để tập luyện. Những thanh âm cồng chiêng tấu lên bản nhạc ngàn đời trầm bổng, vang xa. Có lẽ rằng sự xuất hiện của những tay chiêng nữ đã thêm vào văn hóa truyền thống địa phương của làng một phong vị riêng, mới mẻ, mê hoặc. Già làng Am Luih là người phấn khởi nhất lúc nhận thấy sự thay đổi này. Già Luih nhận định rằng, việc truyền nghề đánh chiêng cũng chẳng đơn giản và dễ dàng, phải dạy từ cách cầm chiêng, rồi đến dạy lời và ý nghĩa các bài chiêng. Tiếp sau đó mới dạy cách đánh chiêng. Phải là những người dân thực sự yêu và hiểu tiếng cồng chiêng thì mới có thể vượt khó mà học được. “Việc thành lập đội chiêng nữ vừa phát huy văn hóa truyền thống, vừa xuất phát từ nhu cầu thực tế. Từ xưa, phụ nữ không biết đánh chiêng nên việc này chỉ có đàn ông trong làng đảm nhiệm và gánh vác. Nay thì khác rồi! Dẫu không có những “đường chiêng” mạnh mẽ và uy lực như các tay chiêng nam nhưng chính vì sự quyến rũ và mềm mại, uyển chuyển đã tạo thành nét thu hút riêng”-già Luih gật gù tán thưởng.   


Dù mới xây dựng được hai năm nhưng đội chiêng nữ làng Ia Gri đã chơi thuần thục nhiều bài chiêng. Từ những bài nhạc chiêng truyền thống lịch sử để đánh trong lễ bỏ mả, mừng lúa mới… đến những bài nhạc chiêng mới như: mừng Đảng, mừng xuân, mệnh danh người lính, nhớ Bác Hồ… Chị Leh nâng chiếc chiêng lên gõ vài nhịp điệu nghệ rồi cười khoe: “Từ nhỏ, dù đã nhuần nhuyễn các điệu múa xoang do mẹ truyền lại, nhưng tôi vẫn ao ước cũng được học đánh cồng chiêng như các anh trai mình. Tôi thường lén nhìn các anh mình học đánh chiêng và rồi biết đánh lúc nào không hay. Lớn lên, tôi luôn ấp ủ dự định sẽ nhóm họp các chị em trong làng để cùng học đánh chiêng. Nay đội cồng chiêng của làng đã tập hợp được gần 30 người, trong đó có khoảng 10 chị em biết đánh cồng chiêng. Tuy vất vả, nhưng càng tập lại càng thấy cồng chiêng có sức hút lạ kỳ”. Chính bước tiến uyển chuyển, quyến rũ và mềm mại, vừa đánh vừa nhún đôi chân trần, đánh chiêng như múa, duyên dáng và quyến rũ, các chị đã “thổi” một sức sống mới vào khuôn viên văn hóa truyền thống cồng chiêng. “Lần lượt các bài chiêng cơ bản của cha ông để lại các chị đều đánh thành thạo. Vừa học đánh chiêng, các chị vừa chỉ cho nhau những điệu múa, làn điệu dân ca mộc mạc, trữ tình. Phụ nữ tham gia đánh chiêng có thể đóng cả hai vai: vừa có thể đánh chiêng, vừa có thể múa xoang. Đến nay, huyện Chư Păh đã thành lập 2 đội chiêng nữ ở xã Ia Khươl và Chư Đang Ya. Các đội chiêng nữ thường được mời tham gia biểu diễn ở nhiều nơi trong những ngày hội giao lưu văn hóa hay các ngày hội lớn ở địa phương”-bà Nguyễn Thị Bảy-Quản trị Hội LHPN huyện Chư Păh-cho biết.


1634841426 781 Gia Lai Am Vang Cong Chieng Nu


Biểu diễn cồng chiêng tại Làng kháng chiến Stơr (xã Tơ Tung, huyện Kbang). Ảnh: Đức Thụy


Tại huyện Đak Pơ, việc xây dựng đội cồng chiêng nữ cũng khá được nhiều cấp Hội Phụ nữ tâm điểm. Năm 2015, Hội LHPN xã Yang Bắc đã xây dựng đội cồng chiêng nữ tại những làng Jun, Krông Hra và Jro Ktu Đak Yang. Tháng 7/2020, Hội LHPN xã Ya Hội xây dựng Câu lạc bộ Cồng chiêng nữ gồm 160 thành viên thuộc 3 đội cồng chiêng tại những làng: Groi, Bung Tờ Số và Brang-Đak Ya-Kliết. Bà Nguyễn Thị Liên-Quản trị Hội LHPN huyện-thông tin: Tùy từng địa phương mà nhiều cấp Hội Phụ nữ đã xây dựng câu lạc bộ hay đội cồng chiêng nữ. Tại những buổi sinh hoạt hoặc ngày hội, ngày lễ của làng, chị em tham gia biểu diễn cồng chiêng, thêm phần cho sinh hoạt văn nghệ của làng, xã thêm sôi động, đoàn kết. Thời hạn tới, Cửa Hàng chúng tôi tiếp tục chỉ huy Hội LHPN xã nhân rộng nguyên mẫu câu lạc bộ cồng chiêng nữ ở những làng. Đồng thời, sẽ tổ chức triển khai buổi giao lưu giữa các đội cồng chiêng để chị em được học hỏi, trao đổi share kinh nghiệm làm việc, thêm phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc.


Đồng thời tình yêu, ý thức và trách nhiệm bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc mình, chị em phụ nữ đã “vào cuộc” cộng đồng tay, góp sức và coi đây như một giải pháp hữu hiệu trong công tác gìn giữ và phát huy di tích khuôn viên văn hóa truyền thống cồng chiêng./.


Trần Dung – Ngọc Minh

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

.
.
.
.